Obserwacje bocianów, prowadzone przez lata, dostarczyły nam wiele informacji na temat ich życia. Jednym z aspektów, który wyjątkowo zainteresował człowieka jest coroczna migracja bocianów. Systematyczne badania wędrówek tych ptaków, prowadzone są od ponad stu lat i aktualnie nikogo nie zadziwi fakt, że bociany opuszczają swoje gniazda na czas zimowy. Gdzie w takim razie wylatują i czy każdy bocian musi odbyć taką podróż?

Miejsce zimowania bocianów

Bociany za swój cel obierają Afrykę ze względu na występujące tam warunki, które są najdogodniejsze. Trasa do Afryki nie jest jednak prosta, ponieważ bociany muszą omijać duże zbiorniki wodne, a także obszary górskie i pustynne. Większość polskich ptaków przelatuje przez Turcję, aby następnie połączyć się z osobnikami z innych krajów. Wspólnie kierują się wybrzeżami Morza Śródziemnomorskiego, mijają dolinę Jordany, półwysep Synajski, a także Morze Czerwone. Następnie lecą doliną Nilu, dzięki czemu omijają Saharę. Finalnym punktem podróży są Jeziora Afrykańskie, jednak niektóre osobniki docierają w okolice dorzecza Kongo, Zabezi i Limpopo, czy nawet RPA.

Czy wszystkie bociany wylatują?

Większość bocianów wyrusza w coroczną trasę do Afryki, jednak z każdym rokiem coraz więcej bocianów zostaje w Polsce. Dzieje się tak, ponieważ klimat staje się coraz cieplejszy, więc polskie zimy nie są już tak dotkliwe jak kiedyś. Na zimę w Polsce zostają również bociany chore i ranne, z także te, które wykluły się później i nie są wystarczająco silne. Co w takim razie dzieje się z osobnikami, które nie wylecą do ciepłych krajów? Niektóre z nich trafiają pod opiekę specjalistów w schroniskach, jednak spora część zimujących w Polsce bocianów żywi się odpadkami zostawionymi przez ludzi. Ocieplenie klimatu sprawia również, że bociany są w stanie zdobyć pokarm nawet zimą. Zdrowe osobniki doskonale radzą sobie w polskich warunkach, więc nie należy się nimi martwić, a tym bardziej ich niepokoić.

Dlaczego bociany odbywają tak dalekie podróże?

Główną przyczyną takiego zachowania jest ograniczony dostęp do pożywienia w okresie zimowym. Zamarznięta gleba uniemożliwia im żerowanie w naturalnym dla nich środowisku. Za migrację bocianów odpowiada również ilość hormonów wydzielana przez przysadkę mózgową, których ilość zmienia się w zależności od pory roku. Zimowe dni są krótsze i na ziemię dociera mniej promieni słonecznych, co powoduje zmniejszenie ilości docierających do krwi hormonów. W ten sposób bociany otrzymują sygnał, że należy rozpocząć przygotowania do wylotu.

Czemu jednak bociany decydują się na tak niebezpieczną i wyczerpującą podróż, skoro mogą osiedlić się na stałe w Afryce? Kiedy w Polsce kończy się zima, w Afryce rozpoczyna się pora sucha, w skutek której latem występuje niedobór pożywienia. Bociany nie są w stanie przetrwać okresu lęgowego bez dostępu do odpowiedniej ilości pożywienia, więc muszą udać się w drogę powrotną do Polski, gdzie rozpoczynają okres lęgowy.

Bociany uznawane są przez wielu za symbol polskości i choć nie są gatunkiem globalnie zagrożonym wyginięciem, ich liczebność zmniejsza się z każdym rokiem. Dzieje się tak w związku z postępującym procesem industrializacji i zmian w rolnictwie. Osuszanie bagien i przekształcanie łąk w uprawy wyniszcza naturalne żerowiska bocianów, przez co ich populacja maleje. Warto postarać się o zapewnienie im jak najlepszych warunków poprzez chociażby montowanie platform gniazdowych. Jest to łatwe zadanie, więc każdy może przyczynić się do polepszenia warunków bocianów w Polsce.